Daktilodan Bilgisayara F Klavyenin Tarihi, Dr. İhsan Sıtkı Yener ve Dünya Rekorlarımız
Bugün adliyelerde, devlet kurumlarında ve uluslararası klavye şampiyonalarında kullanılan Standard Türkçe F Klavye, rastgele dizilmiş bir tuş takımı değil; Cumhuriyet tarihinin en parlak dilbilim ve ergonomi mühendisliği projelerinden biridir. Sol üst köşesindeki "F" harfinden adını alan bu milli klavye, ömrünü Türk diline ve 10 parmak eğitimine adayan Dr. İhsan Sıtkı Yener'in bilimsel mirasıdır.
1. 1928 Harf İnkılabı Sonrası Türkiye'de Daktilo Kaosu
1928 yılında Yeni Türk Harflerinin kabul edilmesiyle birlikte devlet dairelerinde, gazetelerde ve ticaret hayatında Latin harfli daktilo ihtiyacı doğdu. Ancak o dönemde Türkiye'de standart bir klavye dizilimi yoktu. Almanya'dan ithal edilen daktilolar Alman QWERTZ dizilimine, Fransa'dan gelenler Fransız AZERTY dizilimine, Amerika ve İngiltere'den gelenler ise QWERTY dizilimine sahipti; üstelik Ç, Ğ, İ, Ö, Ş, Ü harfleri her markada farklı bir köşeye sıkıştırılmıştı.
Bu karmaşa yüzünden bir bakanlıkta daktilo öğrenen memur, başka bir kuruma geçtiğinde veya daktilo markası değiştiğinde yeniden tuşların yerini aramak zorunda kalıyordu. 1940'lı yıllarda Sultanahmet Ticaret Lisesi'nde daktilografi öğretmeni olarak görev yapan genç eğitimci İhsan Sıtkı Yener, bu verimsizliği kökünden çözecek milli ve bilimsel bir klavye için kolları sıvadı.
2. Dr. İhsan Sıtkı Yener ve 1955 Bilimsel Komisyonu
İhsan Sıtkı Yener (1925 - 2016), New York Üniversitesi'nde iş eğitimi ve ölçme-değerlendirme üzerine yüksek lisans ve doktora düzeyinde araştırmalar yapmış vizyoner bir akademisyendi. Yener'in girişimleriyle Milli Eğitim Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı ve yabancı ergonomistlerin katılımıyla resmi bir "Standart Türk Klavyesi Komisyonu" kuruldu.
Komisyon şu muazzam bilimsel çalışmayı gerçekleştirdi:
- 30.000 Kelimelik Frekans Taraması: Türk Dil Kurumu (TDK) İmla Kılavuzu'nda yer alan 29.934 Türkçe kelime içindeki yüz binlerce harf tek tek sayılarak Türkçede hangi harfin yüzde kaç oranında kullanıldığı hesaplandı.
- Hece ve Ses Uyumu Analizi: Türkçede kelimelerin "Ünlü + Ünsüz + Ünlü" dizilimiyle aktığı matematiksel olarak modellendi.
- Parmak Gücü ve Çeviklik Ölçümü: Sağ ve sol elin işaret, orta, yüzük ve serçe parmaklarının basma kuvveti ile reaksiyon hızları laboratuvar ortamında ölçüldü.
Yıllar süren bu çalışmalar sonucunda 20 Ekim 1955 tarihinde Bakanlıklararası Standardizasyon Komitesi tarafından "Standard Türkçe Klavye (F Klavye)" resmen kabul edildi ve 1974 yılında Türk Standartları Enstitüsü (TSE) tarafından TS 2117 numarasıyla zorunlu standart olarak tescillendi.
3. F Klavyenin 4 Bilimsel Tasarım İlkesi
Dr. İhsan Sıtkı Yener'in geliştirdiği F klavyeyi dünyadaki diğer tüm klavyelerden üstün kılan 4 temel mühendislik ilkesi şunlardır:
| Tasarım İlkesi | Uygulama Detayı | Kullanıcıya Sağladığı Avantaj |
|---|---|---|
| 1. Harf Sıklığı ve Parmak Gücü Eşleşmesi | Türkçede en çok kullanılan A (%12.9), E (%9.2), K (%8.4), İ (%8.1) harfleri en güçlü parmaklar olan işaret ve orta parmakların altına yerleştirilmiştir. |
En zayıf olan serçe parmaklara en az kullanılan harfler (J, F, Q, W, X) düşer; parmak yorgunluğu minimuma iner. |
| 2. Temel Sıra (Home Row) Odaklılık | Türkçe bir metindeki harflerin yaklaşık %55'i orta sıradaki (U-İ-E-A ve Ü-T-K-M-L-Y) tuşlarda toplanmıştır. | Parmaklar klavyede yukarı ve aşağı çok az hareket eder; hız doğal olarak yükselir. |
| 3. Sesli - Sessiz Harf Ayrımı | Tüm sesli harfler sol elde, en işlek sessiz harfler sağ eldedir. | İki el sırayla (alternatif ritimle) tuşlara basar; bir el basarken diğeri sonraki harfe hazırlanır. |
| 4. İki El Arasında %50 - %50 Yük Dengesi | Sağ el vuruşların %51'ini, sol el ise %49'unu üstlenir. | Tek bileğe aşırı yük binmesi ve karpal tünel riski önlenir. |
4. Intersteno Dünya Şampiyonaları ve Kırılamayan Türk Rekorları
F klavyenin bilimsel üstünlüğü sadece kağıt üzerinde kalmamış, Birleşmiş Milletler bünyesindeki Intersteno (Uluslararası Bilgi İşlem ve İletişim Federasyonu) tarafından düzenlenen Dünya Klavye Şampiyonalarında defalarca kanıtlanmıştır.
1965 yılında Paris'te düzenlenen ilk uluslararası yarışmadan günümüze kadar Türk Milli Klavye Takımı, F klavye ile 100'ün üzerinde Dünya Şampiyonluğu ve onlarca dünya rekoru kazanmıştır. Türk yarışmacılar dakikada 700 ila 950 net vuruş (yaklaşık 140 - 190 WPM) gibi inanılmaz hızlara ulaşarak mekanik ve bilgisayar klavyesinde dünya zirvesine yerleşmiştir.
Intersteno Dünya Şampiyonalarında Türk yarışmacıların F klavye ile kırdığı rekorlarda, 30 dakika boyunca neredeyse sıfır hatayla saniyede ortalama 13-15 harf vuruşu yapıldığı tescillenmiştir.
5. Kamu Kurumlarında ve Adliyelerde F Klavye Geleneği
2013 yılında yayımlanan Başbakanlık Genelgesi ile kamu kurum ve kuruluşlarında F klavye kullanımının yaygınlaştırılması teşvik edilmiştir. Özellikle T.C. Adalet Bakanlığı adliyelerinde, mahkeme kalemlerinde ve duruşma salonlarında F klavye geleneği çok güçlüdür. Bugün görev yapan kıdemli zabıt katiplerinin büyük çoğunluğu, uzun süren duruşmalarda bileklerini yormadan konuşma hızında tutanak tutabilmek için F klavyeyi tercih etmektedir.
Siz de bu bilimsel mirası deneyimlemek ve F klavyeyi sıfırdan öğrenmek isterseniz HızlıYaz 10 Parmak Akademisi üzerinden klavye düzeninizi "F" olarak seçip hemen ücretsiz derslere başlayabilirsiniz.